Μια συστημική ανάγνωση της υπερ-ευθύνης και της κρυφής ανάγκης για αναγνώριση.
Στα θεραπευτικά δωμάτια συχνά ακούγεται ένα γνώριμο παράπονο: «Γιατί πρέπει να τα κάνω όλα εγώ;». Πρόκειται για μια φράση φορτισμένη με κούραση, θυμό, απογοήτευση και συχνά με ένα αίσθημα μοναξιάς μέσα στη σχέση ή την οικογένεια. Όμως πίσω από το παράπονο κρύβονται συνήθως πολύ περισσότερα από μια πρακτική ασυμμετρία στις υποχρεώσεις. Κρύβεται ένας ρόλος, ένα μοτίβο, μια ιστορία που συντηρείται πολλές φορές σιωπηλά.
Η θέση του «αυτού που τα κάνει όλα» δεν εμφανίζεται τυχαία, κατά λάθος. Συχνά χτίζεται με τα χρόνια και φέρει μέσα της παλαιότερες πεποιθήσεις και οικογενειακές κληρονομιές: την ανάγκη να είμαι χρήσιμος, να μην επιβαρύνω, να αποδεικνύω την αξία μου μέσα από την προσφορά. Το άτομο που σηκώνει “τα πάντα” αισθάνεται συχνά ότι δεν έχει επιλογή, ότι αν δεν αναλάβει το ίδιο, τα πράγματα θα δυσλειτουργήσουν. Και κάπως έτσι, η υπευθυνότητα μετατρέπεται σε υπερ-ευθύνη, και η φροντίδα σε αυτοθυσία.
Το παράδοξο είναι ότι, όσο περισσότερο κανείς σηκώνει, τόσο λιγότερο χώρο μένει στους άλλους να συμμετέχουν. Ένα σύστημα στο οποίο ένα μέλος αναλαμβάνει διαρκώς περισσότερο, προσαρμόζεται σε αυτό. Οι υπόλοιποι συνηθίζουν, περιμένουν, αποσύρονται. Αργά και σταθερά, ο ρόλος παγιώνεται. Και τότε εμφανίζεται η ερώτηση: «Γιατί δεν βοηθούν;».
Από συστημική άποψη, η αλλαγή ξεκινά όχι από την απαίτηση προς τους άλλους να κάνουν περισσότερα, αλλά από την αναγνώριση του δικού μου ρόλου στη συντήρηση αυτής της ανισορροπίας. Ποιες ανάγκες μου καλύπτει το να τα αναλαμβάνω όλα; Τι φοβάμαι ότι θα συμβεί αν σταματήσω; Πόσο εύκολα ζητώ βοήθεια; Επιτρέπω πραγματικά στους άλλους να συνεισφέρουν ή προτιμώ να διατηρώ τον έλεγχο; Η λύση δεν βρίσκεται στην παραίτηση ούτε στην αντιπαράθεση. Βρίσκεται στην επαναδιατύπωση της σχέσης με την ευθύνη. Το μοίρασμα είναι πράξη εμπιστοσύνης. Η διεκδίκηση χώρου είναι αυτοφροντίδα. Το όριο δεν απομακρύνει· συχνά φέρνει τους ανθρώπους πιο κοντά, επειδή ανοίγει χώρο για ισορροπημένη συμμετοχή.
Το ερώτημα μπορεί να μετατραπεί από «Γιατί τα κάνω όλα εγώ;» σε «Με ποιον τρόπο συμμετέχω ώστε να συνεχίζω να τα κάνω όλα εγώ;» και στη συνέχεια στο πιο ουσιαστικό «Τι χρειάζομαι ώστε να μην τα κάνω όλα μόνος/η;». Εκεί ξεκινά η αλλαγή.
Όταν το άτομο αρχίσει να επιτρέπει περισσότερο χώρο και ευθύνη στους άλλους, το σύστημα – σιγά αλλά σταθερά – μετακινείται. Και τότε, η φράση «γιατί να τα κάνω όλα εγώ» μπορεί να μεταμορφωθεί σε «δεν χρειάζεται πια να τα κάνω όλα εγώ».
