Η φράση «εγώ έτσι είμαι» συχνά παρουσιάζεται ως δήλωση αυτογνωσίας.
Μοιάζει να εκφράζει σταθερότητα, συνοχή, αποδοχή του εαυτού.
Κάποιες φορές, όμως, δεν εκφράζει γνώση αλλά άμυνα: μια προσπάθεια να παραμείνουμε μέσα σε μια οικεία εικόνα του εαυτού, ακόμη κι αν αυτή μας περιορίζει.
Ο εαυτός δεν είναι κάτι σταθερό ή δεδομένο. Είναι ένα δυναμικό σύστημα σχέσεων που διαμορφώνεται συνεχώς: από τον τρόπο που σχετιζόμαστε, από το πώς μας βλέπουν οι άλλοι, από το πώς ανταποκρινόμαστε στο περιβάλλον που μας περιβάλλει. Δεν υπάρχει «εγώ» έξω από το «εμείς». Κάθε φορά που λέμε «έτσι είμαι», μιλάμε για μια στιγμή της ιστορίας μας, όχι για όλο τον εαυτό μας.
Η ταυτότητα ως κράτημα απέναντι στην αλλαγή.
Η αλλαγή, ακόμη και όταν είναι επιθυμητή, συχνά βιώνεται ως απειλή.
Χρειάζεται να αφήσουμε πίσω ρόλους που μας στήριξαν, αφηγήσεις που μας έδωσαν νόημα, κοστούμια που μας προστάτευσαν. Μέσα σε αυτή την ασάφεια, η φράση «εγώ έτσι είμαι» λειτουργεί σαν σταθεροποιητικός μηχανισμός. Προσφέρει προβλεψιμότητα, δίνει την αίσθηση συνέχειας.
Όμως, όταν αυτή η σταθερότητα γίνεται άκαμπτη, παύει να μας εξυπηρετεί, αφού αντί να μας στηρίζει, μας κρατά ακίνητους.
Πότε η σταθερότητα γίνεται περιορισμός;
Όταν η εικόνα του εαυτού δεν επιτρέπει μετακίνηση, τότε συχνά:
- Επαναλαμβάνονται τα ίδια μοτίβα σχέσεων,
- Η οπτική των άλλων δυσκολεύει να εισακουστεί,
- Κάθε ανατροφοδότηση βιώνεται ως απειλή,
- Η αλλαγή μοιάζει επικίνδυνη, όχι πιθανή.
Σε αυτές τις στιγμές, η φράση «έτσι είμαι» δεν προστατεύει τον εαυτό, αλλά περισσότερο τον περιορίζει. Είναι σαν να υπερασπιζόμαστε έναν εαυτό που ήμασταν κάποτε, όχι αυτόν που μπορούμε να είμαστε τώρα.
Ο εαυτός ως διαδικασία.
Η θεραπεία δεν προσπαθεί να αλλάξει την ταυτότητα με την έννοια της «διόρθωσης».
Αντίθετα, ανοίγει χώρο για παρατήρηση και περιέργεια:
- Πώς δημιουργήθηκε αυτό που λέω «είμαι»;
- Ποιο ρόλο έπαιξε το περιβάλλον μου σε αυτό;
- Τι εξυπηρέτησε αυτή η μορφή του εαυτού
- Και τι θα σήμαινε να μετακινηθώ έστω λίγο;
Η αλλαγή δεν σημαίνει απώλεια. Σημαίνει διεύρυνση: να επιτρέπω στον εαυτό μου να έχει περισσότερες δυνατότητες, περισσότερες εκδοχές.
Η θεραπευτική πρόσκληση.
Το «εγώ έτσι είμαι» δεν χρειάζεται να εξαφανιστεί.
Αλλά μπορεί να μετατραπεί σε ερώτημα:
«Πώς διαμορφώθηκα έτσι;»
και
«Τι δυνατότητες δημιουργούνται αν δοκιμάσω να μην μένω μόνο σε αυτό;» Όταν δούμε ότι η ταυτότητά μας δεν είναι ένα περιγραφικό σχήμα, αλλά μια ζωντανή διαδικασία, τότε η αλλαγή δεν απειλεί, γίνεται μέρος της ζωής.
Η αληθινή σταθερότητα δεν είναι ακαμψία.
Είναι η δυνατότητα να μετακινούμαι χωρίς να χάνω τον εαυτό μου.