Ποια είναι η χρησιμότητα των ορίων στη ζωή μας;

Τα όρια αποτελούν βασική έννοια στη λειτουργία των συστημάτων και η εφαρμογή τους είναι ζωτικής σημασίας για τις ανθρώπινες σχέσεις. Προσφέρουν δομή και πλαίσιο, αναφορικά με το τι μπορούμε να δεχτούμε, τι επιτρέπουμε και τι όχι στις αλληλεπιδράσεις μας με τους άλλους.

Ορίζουν την ταυτότητά μας και μας διαφοροποιούν από τους υπόλοιπους. Για τα κοινωνικά συστήματα τα όρια είναι ό,τι η μεμβράνη για το κύτταρο. Συνήθως, ανησυχούμε πως τα όριά μας απομακρύνουν από τους σημαντικούς άλλους. Η δική μου παρατήρηση όμως είναι πως μάλλον μας φέρνουν πιο κοντά και αποτρέπουν οποιαδήποτε παραβίαση, βοηθούν στο να διατηρούμε τον προσωπικό μας χώρο, να εκφράζουμε τις ανάγκες μας.

Συνήθως τα όρια τα μαθαίνουμε μέσα στην οικογένεια όταν είμαστε ακόμη παιδιά, με αποτέλεσμα να προωθείται και η υιοθέτησή τους στην ενήλικη ζωή μας. Εάν μεγαλώσαμε σε ένα οικογενειακό περιβάλλον με έλλειψη διακριτών ορίων ή αντίθετα ύπαρξη υπερβολικά άκαμπτων τότε είναι πολύ πιθανό να υιοθετήσουμε τις στάσεις αυτές και αργότερα και να δυσκολευόμαστε περισσότερο να εκφράζουμε με καθαρότητα και σαφήνεια αυτά που νιώθουμε.

Ταυτόχρονα, σκέφτομαι πως είναι αρκετά πιθανό να φοβόμαστε ότι κάθε φορά που θα πούμε όχι, μπορεί να κινδυνέψουμε να χάσουμε την αποδοχή ίσως, κάποιες φορές, και την αγάπη των σημαντικών ανθρώπων στη ζωή μας, πως η προσπάθειά μας να ξεκαθαρίσουμε τι χρειαζόμαστε μπορεί να επιφέρει τρομακτικές, μετωπικές συγκρούσεις με τους ανθρώπους μας, ενώ δεν είναι λίγες οι φορές που πιστεύουμε ότι οι ανάγκες μας δεν είναι τόσο σημαντικές όσο των άλλων.

Σαν να προτεραιοποιούμε την ικανοποίησή τους έναντι των δικών μας. Δεν μπορούμε να αλλάξουμε τους ανθρώπους γύρω μας. Δεν έχουμε πρόσβαση στο να κάνουμε καλύτερους τους γονείς μας, τους φίλους, τον/τη σύντροφό μας. Δεν έχουμε δυνατότητα να τους διαμορφώσουμε σε κάτι άλλο. Όμως, επειδή όταν ένα αλλάζει, όλα αλλάζουν, αν προκαλέσουμε ακόμη και την παραμικρή αλλαγή στη δική μας συμπεριφορά δεν μπορεί παρά αυτό να επιφέρει αλλαγές σε ολόκληρο το σύστημα.

Και τελικά ποιο είναι το μυστικό για την ισορροπία των ορίων στη ζωή μας;

Μοιάζει, σε όλες τις μορφές συνύπαρξής μας με τους άλλους, σε όλες τις σχέσεις, το κλειδί να βρίσκεται στην παρατήρηση του εαυτού και την επίγνωση των αναγκών μας, τον πειραματισμό στην εξάσκηση και στη διατήρηση δεξιοτήτων όπως η παραγωγική επικοινωνία, ο σεβασμός, η ανοιχτότητα, η ενσυναίσθηση. Μπορεί να μην είναι απλό, σίγουρα δεν είναι ακατόρθωτο. Όταν ένα αλλάζει, όλα αλλάζουν. Κάπως έτσι μοιάζει, εν τέλει, να δημιουργούνται και να διατηρούνται οι σχέσεις, μέσα από την αλλαγή του εαυτού μας. Άρα και την αλλαγή των άλλων.

Η οριοθέτηση είναι τέχνη, δεν υπάρχει εγχειρίδιο χρήσης, απαιτεί χρόνο και αφοσίωση. Χωρίς χώρο και χρόνο, άλλωστε, τίποτα δεν ανθίζει. Ας ορίσουμε, λοιπόν, την ταυτότητά μας, την ύπαρξή μας, τόσο κοντά και τόσο μακριά όσο εμάς τους ίδιους εξυπηρετεί.

Φανή Σταμπουλή
Ψυχολόγος ΑΠΘ, MSc, Συστημική Ψυχοθεραπεύτρια